Ścieżka Pamięci – Polski Śląsk

 

Opole 

 

Opole/ dzielnica Grudzice

Dzisiejsza dzielnica Opola, a niegdyś wieś Grudzice w okresie międzywojennym była ostoją polskości, istniała tu polska biblioteka, szkoła mniejszościowa, klub sportowy, chór, amatorski teatr i drużyna harcerska. Duszą wszystkich tych instytucji była rodzina Adamków. Jan Adamek powstaniec śląski, a potem działacz i pracownik biura Związku Polaków w Niemczech za swoją polską działalność trafił do niemieckiego obozu koncentracyjnego w Buchenwaldzie.

 

Opole

 

Opole/dzielnica Czarnowąsy w pobliżu mostu na Małej Panwi

W Czarnowąsach pod Opolem mieściła się przed laty gospoda „Arenda”. W roku 1881 podczas nauki w opolskim gimnazjum w karczmie tej częstym gościem bywał wybitny polski poeta Jan Kasprowicz, którego oprócz piwa i gorzałki do gospody przyciągała chęć przysłuchiwania się archaicznej polszczyźnie odrzańskich flisaków. Przede wszystkim jednak powodem wizyt w Czarnowąsach był fakt, że nie docierali tu zbyt często policjanci, którzy w gospodach w Opolu wyłapywali uczniów gimnazjum, za co ci ostatni trafiali do kozy czyli szkolnego aresztu, Na cześć czarnowąskiej „Arendy” Jan Kasprowicz swojej zakopiańskiej willi nadał nazwę „Harenda”. Przydech „H” miał nadać brzmieniu nazwy bardziej góralskiego charakteru.

 

Głogówek

 

Prudnicki/ ul. Winiary

24 lipca 1893 r. w Winiarach pod Głogówkiem urodził się Rafał Urban – polski pisarz, gawędziarz śląski, autor m.in. dramatu „Termin Nyski, czyli sterylizacja naiwnego baranka nieludzka komedia autochtoniczna z epoki Trzeciego Rajchu w 5 aktach biurokratycznych … napisał chłop bezimienny, syn ziemi odzyskanej”. Weteran I wojny światowej, absolwent akademię Rolniczo-Leśnej w Monachium, rolnik i sadownik. Zmarł 12 stycznia 1972 r. w Warszawie. Na jego cześć Edward Stachura napisał piosenkę zatytułowaną „Piosenka dla Rafała Urbana”. Wykonywał ją później także zespół „Stare Dobre Małżeństwo”.

 

Wróblin

 

Prudnicki/ Wróblin-k. Naczęsławic gmina Głogówek

16 lutego 1897 r. we Wróblinie urodził się Jan Cybis – wybitny polski malarz, współtwórca paryskiej grupy Kapistów. Studia prawnicze porzucił w 1919 dla nauki we wrocławskiej Akademii Sztuki i Przemysłu Artystycznego. Tam jego artystyczną edukacją kierował do 1921 Otto Mueller. W latach 1921–24 szkolił się w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych w pracowniach Józefa Mehoffera, Ignacego Pieńkowskiego i Józefa Pankiewicza. Od 1924 r. mieszkał w Paryżu, gdzie wykształcił własny styl oscylujący pomiędzy postimpresjonizmem a koloryzmem. Po II wojnie światowej zamieszkał w Warszawie, gdzie pracował jako profesor na Akademii Sztuk Pięknych.

 

Strzelce Opolskie

 

Strzelecki/Strzelce, np. park miejski

10 grudnia 1900 w Strzelcach Opolskich urodził się Józef Korol powstaniec śląski, w okresie międzywojennym polski urzędnik, a po wybuchu II wojny światowej założyciel pierwszej konspiracyjnej polskiej organizacji bojowej na Górnym Śląsku. Jesienią 1939 r. podporządkował się organizacji Służba Zwycięstwu Polski, a po jej przekształceniu się w Związek Walki Zbrojnej został komendantem Śląskiego Okręgu ZWZ. Zginął 27 sierpnia 1940 r. w przypadkowej potyczce z niemiecką żandarmerią w Wiśle.

 

Dobrzeń Wielki

 

Opolski/park w pobliżu kościoła św. Rocha

W Dobrzeniu Wielkim nigdy nie brakowało polskich działaczy, był nim także Józef Ficek, mąż Marii Pampuch i ojciec szesnaściorga dzieci, w tym wybitnego śląskiego księdza Jana Alojzego Ficka. Urodzony 9 maja 1790 r. w Dobrzeniu Wielkim Jan Alojzy Ficek święcenia kapłańskie przyjął 19 lipca 1817 r. w Krakowie. W roku 1826 został proboszczem w Piekarach. Pracując wśród chorych i organizując szeroką pomoc charytatywną podczas epidemii cholery w r. 1830 i tyfusu w r. 1848 zasłużył na przydomek „Apostoł Śląska”. Największymi dziełami życia proboszcza Ficka były budowa kościoła mariackiego w Piekarach oraz zainicjowanie wielkiej akcji antyalkoholowej, która swoim zasięgiem objęła cały Śląsk, a także ziemie poza jego granicami. Plaga pijaństwa szczególnie wśród uboższych warstw ludności była w tamtym czasie ogromnym problemem społecznym. Zapoczątkowany przez księdza Ficka ruch trzeźwości w krótkim czasie skupił 200 000 mieszkańców Śląska.

 

Leśnica

 

Strzelecki/Rynek w Leśnicy

W drugiej połowie XVI w. w jednej z mieszczańskich rodzin w Leśnicy urodził się Jerzy Gorecki. Rodzice wysłali go na studia medyczne, po których ukończeniu udało mu się dostać na dwór cesarski w Wiedniu. Jako cesarski lekarz towarzyszył Konstancji Habsburżance w podróży do Warszawy, gdzie wyszła ona za mąż za polskiego króla Zygmunta III Wazę. Król przyjął go na posadę przybocznego lekarza i funkcję tę sprawował aż do śmierci króla, a także u boku jego syna króla Władysława IV. Gorecki zgromadził w Warszawie zawrotny na owe czasy majątek wart ok. 10 złotych polskich, który po śmierci przeznaczył na ufundowanie w rodzinnej Leśnicy gimnazjum. Niestety wojny XVII wieku spowodowały, że wykonawcy testamentu odwlekli jego wykonanie i okazało się, że majątek na utrzymanie gimnazjum nie wystarczy. Ufundowano zatem stypendium dla dwóch zdolnych uczniów, które wypłacano do 1939 r.

 

 

Nysa

 

Nyski/Nysa, okolice kościoła św. Jakuba i św. Agnieszki

W lipcu 1574 r. w Nysie urodził się Herman Han – wybitny malarz, jeden z twórców polskiego baroku. Pierwszych nauk plastycznych udzielał mu ojciec , który był nyskim malarzem kościelnym. Następnie Herman podróżował po Europie by uczyć się malarstwa od zagranicznych mistrzów. m.in. odwiedził Niderlandy i Italię. Ok. roku 1597 osiedlił się w Gdańsku i tam założył pracownię, w której zajmował się kształceniem młodych malarzy. Malował na zamówienie gdańskich parafii, a także klasztorów w Pelplinie i Oliwie. W r. 1623 przeniósł swoją pracownię do Chojnic i tam pozostał do końca życia.

 

Olesno

 

Olesno/Park w Oleśnie

29 czerwca 1797 r. w Oleśnie urodził się Józef Lompa, górnośląski nauczyciel, pisarz, poeta i polski działacz narodowy. Był prekursorem śląskiej etnografii i popularyzatorem kultury ludowej. Pisał i wydawał m.in. podręczniki szkolne dla polskich szkół na Śląsku. Przepracował kilkadziesiąt lat w zawodzie nauczyciela w szkołach powszechnych w Lublińcu, Łomnicy oraz Lubszy koło Lublińca.